De oerknal in 5 woorden

(Verschenen in Psychologies magazine – december 2015)

‘Tout commence par une interruption.’ De woorden werkten als een remschijf in op mijn systeem. Ik was nochtans nog maar net begonnen in Mr Gwyn, een roman van de Italiaanse schrijver Alessandro Baricco. De omstandigheden waren ideaal. Ik had me met het pas aangeschafte boek en een melkschuimkoffie geïnstalleerd aan een tafeltje bij het raam van de boekhandel annex koffiebar, ik had de gladde cover gestreeld en de verse drukinkt gesnoven en ik bladerde met bonzend hart richting eerste hoofdstuk … En ineens dook die zin op, in de nadrukkelijke stilte van een voor de rest compleet wit blad: ‘Tout commence par une interruption’, vijf woorden die mijn blik blokkeerden en op die manier meteen bewezen wat ze waard waren. Ik las ze opnieuw en opnieuw, draaide ze rond in mijn mond en bleef ernaar staren tot mijn oogbollen zo droog waren dat ik nog nauwelijks kon knipperen. Pas toen de barista de koffieprut met veel kabaal afklopte tegen mijn trommelvliezen, kwam ik ertoe mijn oogleden los te wrikken en aan het eigenlijke verhaal van Mr Gwyn te beginnen.

Dat dit de aanloop was naar een onvergetelijke leeservaring, kon ik toen al vermoeden. Dat die ene zin zo lang zou nazinderen, dat had ik dan weer niet verwacht. Mijn brein onthoudt geen citaten. Zeker niet nu veel van die wijsheden misbruikt worden op porseleinen onderzettertjes en kleffe, geparfumeerde taartdozen. Als zelfs kleine meneertjes Latijnse quotes per strekkende meter in de mond nemen om de aandacht af te leiden van de essentie, dan weet je dat er iets goed fout zit. Maar deze woorden bleven plakken, zonder geslijm. Ze zijn van Paul Valéry, een Frans dichter, filosoof en auteur. In welke context hij ze gebruikte en wat hij er toen precies mee bedoelde, heb ik niet opgezocht. Het doet er niet toe want voor mij slaan ze spijkers met koppen. Omdat er troost in schuilt? Hoop op betere tijden? Wellicht. Het is de ‘na regen komt zonneschijn’ van de geletterde medemens, Herman van Veens ‘duiken, vallen, opstaan en weer doorgaan’ maar dan zonder al die tongbrekende toeren en ver weg van de routine.

Er schuilt vooral iets heel constructiefs in. ‘Alles begint bij een onderbreking.’ We moeten dus niet wachten tot de boel weer in gang schiet of tot de hersteller is geweest. Neen, de meerwaarde schuilt net ín die onderbreking, of het nu een korte storing of een gigantische oerknal is. Daar, in dat ogenschijnlijke stilstaan, zit de kiem waaruit we verder kunnen groeien of volledig opnieuw kunnen beginnen, hoe moeilijk dat bij momenten ook voelt. Het is de stroompanne die niet alleen het licht maar ook alle schroom uitschakelt waardoor de jongen en het meisje elkaar eindelijk durven te kussen. Het zijn de wegenwerken en de kilometerslange files die de vrouw doelloos uit het autoraampje doen staren waardoor er in haar hoofd ruimte vrijkomt voor spontane invallen en alternatieve wegen. Het is de crash of de burn-out die de man dwingt om uit de race te stappen zodat hij zijn leven en werk in perspectief kan plaatsen.

‘Tout commence par une interruption.’ Ik zal eraan denken als de vierjarige mij weer eens van mijn werk houdt voor haar zoveelste breakdance-choreografie. Of als het nieuwe jaar begint met een oerknal van een kater. Gestoord begonnen is half gewonnen, dat zeggen ze toch ook?

 

FullSizeRender_3